Zara Monet, klasik portre geleneğini bozarak izleyiciyi mor ve mavinin aldatıcı alanına davet ediyor. Bakışın, kuir feminizmin ve bozulan görsel kuralların izini süren bu söyleşi, yağlıboya resmin günümüz görsel kültüründeki zamansız direncini tartışıyor.
1.Mor ve mavi tonları resimlerinizde neredeyse bir imza haline geldi. Bu renkler sizin için hem psikolojik hem de sembolik olarak neyi temsil ediyor?
Mor ve mavi, gerçeklik ile rüya arasında bir yerde duruyor. Psikolojik olarak içe dönüklüğü, melankoliyi ve belirsizliği çağrıştırırken, sembolik olarak maneviyata, yanılsamaya ve dönüşüme gönderme yapıyor. Figürlerin fiziksel olan ile psikolojik olan arasında asılı kalmış gibi hissettikleri bir alan yaratıyorlar.
2. “İnancımızı askıya aldığımız ve bir yanılsamaya kapıldığımız o belirli an” hakkında yazıyorsunuz. Bu an sizin için ne ifade ediyor ve bir resimde bu ana ulaştığınızı nasıl anlıyorsunuz?
İzleyicilerin boyayı görmekten çıkıp, yanılsamaya duygusal olarak inanmaya başladıkları anla ilgileniyorum. Bu güven oluştuğunda, onu imkânsız ışık kullanımı, parçalanmış mekân ya da psikolojik gerilim aracılığıyla bozabiliyorum. Birinin, gördüğü şey üzerine sorgulamaya başlamadan önce bir resme baktığını unuttuğunu hissediyorsam, çalışmanın işlediğini anlıyorum.
3.Çalışmalarınız yalnızca kadınlığı temsil etmekten ziyade, kadınlık fikrini adeta psikanaliz ediyor. Sizi ilk olarak kadınlığın psikolojik karmaşıklıklarını araştırmaya yönelten ne oldu?
Kadınlığın sabit ve değişmez bir şey olarak var olmasından ziyade, toplumsal beklentiler, tarih ve arzu aracılığıyla nasıl inşa edildiğiyle ilgilenmeye başladım. Resim yapmak, bu katmanları basit sonuçlar sunmadan incelememe olanak tanıyor; aynı anda hem gücün hem de kırılganlığın var olabileceğini ortaya çıkarıyor.
4.Bilişsel çelişki ve dissosiyasyon gibi kavramlar çalışmalarınızda önemli bir rol oynuyor. Bu psikolojik durumları görsel bir dile nasıl aktarıyorsunuz?
Görsel çelişkiler yaratıyorum; ışığın yönünü tersine çeviriyor, perspektifi kaydırıyor ya da bedeni imkânsız mekânların içine yerleştiriyorum. Bu ince bozulmalar, izleyiciyi yalnızca gözlemlemek yerine belirsizliği deneyimlemeye teşvik ediyor ve böylece araştırdığım psikolojik durumları yansıtıyor.
5.Resimleriniz Eski Ustaların portre geleneğine gönderme yaparken aynı zamanda bu geleneğin kurallarını da altüst ediyor. Bu gelenekle diyaloğunuz nerede başlıyor ve ondan nerede ayrılıyor?
Eski Ustaların teknik dilinden, yani titiz modellemeden, illüzyonizmden ve güçlü bir varlık hissinden yararlanıyorum; ancak onların kesinlik anlayışını reddediyorum. Geleneksel güzellik ya da kimlik anlatılarını güçlendirmek yerine, aynı araçları algıyı, iktidarı ve temsili sorgulamak için kullanıyorum.
6.Çalışmalarınız erkek bakışı fikriyle de ilişki kuruyor. Sizce çağdaş resimde erkek bakışı gerçekten değişti mi, yoksa yalnızca yeni biçimler mi aldı?
Bence ortadan kalkmaktan ziyade daha incelikli bir hâle geldi. Çağdaş resim çoğu zaman bakışın kendisinin farkında olduğunu kabul ediyor, ancak yine de aynı bakma yapılarını yeniden üretebiliyor. Benim çalışmalarım ise izleyicinin kendi bakma eyleminin farkına varmasını sağlayarak bu ilişkiyi kesintiye uğratmaya çalışıyor.
7.Resimleriniz aynı zamanda kesişimsel queer feminizm ve sosyo cinsel güçlenme meseleleriyle de ilgileniyor. Sizce sanat bu tartışmaları etkileyebilir ve toplumsal değişim yaratabilir mi?
Sanat toplumu bir gecede değiştirmez, ancak algıyı değiştirebilir ve algı da kültürü şekillendirir. Resmin empati ve öz değerlendirme için bir alan yarattığını düşünüyorum. Böylece izleyicilerin kimlik, güç ve beden hakkındaki varsayımlarını yeniden düşünmelerine olanak tanıyabilir.
8.Işığın mantığını bilinçli olarak tersine çeviriyor ve kompozisyonun merkezini kaydırıyorsunuz. İzleyicinin bir resme bakma alışkanlığını bozmak sizin için neden önemli?
Beynimiz belirli görsel kurallara güvenmek üzere koşullanmış durumda. Bu kuralları sessizce bozduğumda, izleyiciyi yavaşlamaya ve anlamı nasıl kurduğunun farkına varmaya teşvik ediyorum. Bu belirsizlik anı, daha derin bir psikolojik etkileşimin kapısını açıyor.
9.Resimlerinizdeki figürler çoğu zaman aynı anda hem güçlü hem de kırılgan görünüyor. Bu hassas duygusal dengeyi nasıl yaratıyorsunuz?
Gücü ve kırılganlığı birbirinin zıttı olarak görmüyorum. Figürler kendilerini özgüvenli bir şekilde taşırken aynı zamanda duygusal olarak açıkta kalıyorlar; böylece her iki özellik de aynı anda var olabiliyor. Bu gerilim, bana insanın gerçek yaşam deneyimine çok daha yakın geliyor.
10.Resimleriniz belirli bir zamanın dışında var oluyormuş gibi görünüyor; ne tamamen tarihsel ne de tamamen çağdaş. Bu zamansızlık hissi çalışmalarınız için neden önemli?
Çalışmaların belirli bir tarihsel ana bağlı kalmadan var olmasını istiyorum ki psikolojik sorular geçerliliğini korusun. Tarihsel referansları çağdaş fikirlerle birleştirmek, resimlerin kronolojinin ötesine geçmesine ve tekrar tekrar karşımıza çıkan insani deneyimlere hitap etmesine olanak tanıyor.
11.Birisi resimlerinizin karşısında durduğunda, önce duygusal olarak mı yoksa entelektüel olarak mı karşılık vermesini umuyorsunuz?
Önce duygu geliyor. Eğer resim duygusal bir bağ yaratırsa, merak da doğal olarak ortaya çıkıyor ve entelektüel etkileşim burada başlıyor. İdeal olarak bu iki süreç birlikte ilerlemeye devam ediyor.
12.UCLA ve LCAD'deki eğitiminiz sanatsal pratiğinizi nasıl şekillendirdi? Akademik eğitiminizin etkisini bugün hâlâ çalışmalarınızda görüyor musunuz?
LCAD bana temsili resim konusunda güçlü ve disiplinli bir teknik temel kazandırırken, UCLA bu geleneklerin neden var olduğunu ve anlamı nasıl ilettiklerini sorgulamamı teşvik etti. Bugünkü pratiğim büyük ölçüde bu iki deneyim arasındaki bir diyaloğun ürünü.
13.Kariyeriniz boyunca çok sayıda kişisel sergi gerçekleştirdiniz. Bir sanatçı olarak sizin için özellikle dönüştürücü olan bir sergi oldu mu ve neden?
Her sergi gelişimimin farklı bir aşamasını temsil etti. Ancak benim için en dönüştürücü olanlar, tek tek resimlere odaklanmayı bırakıp sergiyi bütünüyle psikolojik bir deneyim olarak düşünmeye başladığım sergilerdi. Çalışmalarımın daha bütünlüklü ve bilinçli hâle geldiği nokta buydu.
14.Yapay zekâ, dijital medya ve giderek hızlanan görsel kültür sanat dünyasını yeniden şekillendirirken, yavaş ve teknik açıdan yoğun yağlıboya resmin geleceğini nasıl görüyorsunuz?
Bence yavaş resim yapmak artık daha da anlamlı hâle geldi. Hızın ve sonsuz sayıda görüntünün hâkim olduğu bir kültürde, el emeğiyle üretilen yağlıboya resimler giderek daha nadir bulunan bir şey sunuyor: sürdürülebilir bir dikkat, maddesel bir varlık ve insan emeği ile algısının doğrudan bir kaydı.
15.İzleyiciler serginizden yalnızca tek bir duygu ya da tek bir soruyla ayrılabilseydi, bunun ne olmasını isterdiniz?
İzleyicilerin hem resimlerde hem de gündelik yaşamda gördükleri şeylerin ne kadarının kesinlikten ziyade algı tarafından şekillendirildiğini sorgulayarak ayrılmalarını umuyorum. Eğer çalışma birinin hem görüntülere hem de kendisine daha dikkatli bakmasını teşvik ediyorsa, o zaman amacına ulaşmış demektir.